02
Giai đoạn này bố mẹ cần quan sát nhiều hơn để thu thập các tín hiệu, không phán xét. Còn bạn, bạn đang đóng vai trò quan sát hay phán xét nhiều hơn?
5 GIAI ĐOẠN
BỐ MẸ NÀO CŨNG CẦN BIẾT
Mỗi giai đoạn có cơ chế não bộ riêng. Cách tiếp cận sai giai đoạn dẫn tới bố mẹ càng xa cách với con hơn.
GIAI ĐOẠN KÍCH HOẠT - Khi tất cả bắt đầu
Hormone bắt đầu tái cấu trúc não bộ. Prefrontal cortex — vùng kiểm soát lý trí — bị offline trước. Amygdala — vùng cảm xúc — lại hoạt động mạnh hơn. Con không phải đang "khó chịu vô cớ" - con đang bị cơn bão sinh hoá điều khiển. Và phụ huynh hay mắc phải sai lầm gì ở giai đoạn này?
01
10-12 TUỔI
"Phụ huynh dùng lý trí để thuyết phục đứa trẻ đang không có làm chủ được lý trí. Đó là lý do các lý lẽ của bố mẹ không hiệu quả." Steinberg, 2014
GIAI ĐOẠN NHÂN DẠNG - Mình là ai?
Erikson gọi đây là giai đoạn "Nhân dạng vs bối rối vai trò." Não bộ của con đang thử nghiệm mọi vai trò - thần tượng, phong cách, nhóm bạn, giá trị... Vì thế việc bạn phán xét những trải nghiệm này sẽ đe doạ trực tiếp đến cảm giác tồn tại của con. Đây là lý do mọi lời chỉ trích đều nhận về phản ứng cực đoan từ con.
12-14 TUỔI
03
Điều này có nghĩa là con không chống lại bố mẹ. Con chỉ đang bảo vệ nhân dạng/vai trò mới đang hình thành mà thôi.
GIAI ĐOẠN TỰ CHỦ - "Đừng kiểm soát con"
Blakemore (2008) phát hiện vùng não xử lý từ chối xã hội (social rejection) ở tuổi 14-15 hoạt động gần giống vùng xử lý cơn đau thể xác. Nghĩa là mỗi lần bạn kiểm soát, con trải nghiệm điều đó như một cơn đau thể lý. Không phải là con cố tình tạo "drama", mà đó là câu chuyện của thần kinh học. Với con, đó là một sự phản kháng sinh tồn.
14-16 TUỔI
04
Câu hỏi "Con hôm nay thế nào?" không giúp con thoải mái kể như trước đây nữa. Vì thế bố mẹ cần đổi cách nghĩ, cách hỏi cho giai đoạn mới này.
GIAI ĐOẠN THÂN MẬT - "Ai thực sự hiểu mình?"
Con bắt đầu tìm kiếm các mối quan hệ kết nối sâu hơn, với bạn bè, ý tưởng, đôi khi là bạn trai/bạn gái đầu tiên. Nhu cầu được hiểu trở nên mạnh mẽ hơn nhu cầu được yêu. Phụ huynh tiếp tục yêu con theo cách cũ (của giai đoạn con bé bỏng), thì không hiệu quả. Con cần những thứ khác: được nhìn thấy, được công nhận. Vì thế kỹ thuật vị trí thứ hai (trong quy trình vị trí nhận thức - NLP MetaShift) rất quan trọng trong giai đoạn này.
16-18 TUỔI
Lúc này, con không cần bố mẹ lúc nào cũng phải trả lời hộ, nghĩ hộ nữa. Con cần bố mẹ hỏi đúng câu hỏi, như những người trưởng thành với nhau.
05
GIAI ĐOẠN ĐỊNH VỊ - "Minh sẽ trở thành ai/mình chọn trở thành ai?"
Ở thời kỳ này, prefrontal cortex dần hoàn thiện, giúp các con tư duy lý trí và nhận thức tốt hơn. Con bắt đầu có những suy nghĩ xa hơn như nghề nghiệp, mối quan hệ, gia đình riêng, ý nghĩa cuộc sống... Đây chính là giai đoạn mà bố mẹ có cơ hội lớn trong việc định hình thế giới quan, giá trị quan và thậm chí cả triết lý sống của con. Đây là cơ hội cuối cùng, nếu bố mẹ nhỡ may không làm tốt ở bốn giai đoạn trước đó.
18-19 TUỔI